Η Περσική λογοτεχνία (περσικά : ادبیات فارسی, romanized: Adabiyâte fârsi) περιλαμβάνει τις προφορικές συνθέσεις και τα γραπτά κείμενα στην περσική γλώσσα. Θεωρείται μια από τις παλιότερες λογοτεχνίες του κόσμου και εκτείνεται σε μια περίοδο δυόμισι χιλιετιών.
Οι πηγές της βρίσκονται στην περιοχή του ευρύτερου Ιράν, όπως στο σημερινό Ιράν, το Ιράκ, το Αφγανιστάν, ο Καύκασος, η Τουρκία, περιοχές της νότιας Ασίας και της Κεντρικής Ασίας (όπως το Τατζικιστάν) όπου η περσική ήταν είτε η μητρική είτε η επίσημη γλώσσα. Για παράδειγμα ο Ρούμι, ένας από τους πιο αγαπημένους Πέρσες ποιητές, που γεννήθηκε στο Μπαλκ (σύγχρονο Αφγανιστάν) ή στο Ουάκς (σύγχρονο Τατζικιστάν), έγραψε στην περσική γλώσσα και έζησε στην Κόνια (σημερινή Τουρκία) που εκείνη την εποχή ήταν η πρωτεύουσα των Σελτζούκων στην Ανατολία.
Οι Γαζναβίδες κατέλαβαν μεγάλες εδαφικές εκτάσεις και αρκετές περιοχές στην ανατολική και κεντρική Ασία και υιοθέτησαν τα περσικά ως γλώσσα της βασιλικής αυλής. Επομένως υφίσταται περσική λογοτεχνία από το Ιράν, την Μεσοποταμία, το Αζερμπαϊτζάν, την περιοχή του ευρύτερου Καυκάσου, την Τουρκία, το Πακιστάν, το Μπακλαντές, την Ινδία, το Τατζικιστάν και άλλα μέρη της κεντρικής Ασίας.
Δεν είναι όλη η περσική λογοτεχνία γραμμένη στην περσική γλώσσα καθώς ορισμένοι θεωρούν ότι συμπεριλαμβάνονται και έργα που γράφτηκαν από Πέρσες ή Ιρανούς σε άλλες γλώσσες, όπως τα ελληνικά και τα αραβικά. Ταυτόχρονα δεν γράφεται όλη η περσική λογοτεχνία από Πέρσες ή Ιρανούς καθώς Τούρκοι, Καυκάσιοι και Ινδοί ποιητές και συγγραφείς έχουν επίσης χρησιμοποιήσει την περσική γλώσσα.
Περιγράφεται ως μια από τις σπουδαιότερες λογοτεχνίες της ανθρωπότητας ενώ ο Γκαίτε εκτιμά ότι είναι ένας από τους τέσσερις κύριους εκπροσώπους της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Η περσική λογοτεχνία έχει τις ρίζες της σε επιζώντα έργα της μέσης περσικής και της παλαιάς περσικής εποχής. Αυτή η τελευταία χρονολογείται από το 522 πΧ, ημερομηνία ανακάλυψης της αχαιμενιδικής επιγραφής.
Το μεγαλύτερο μέρος της επιζώσας περσικής λογοτεχνίας, ωστόσο, προέρχεται από την εποχή αμέσως μετά την μουσουλμανική κατάκτηση της Περσίας το 650 μΧ. Μετά την ανάληψη της εξουσίας από τους Αββασίδες (750 μΧ), οι Ιρανοί έγιναν γραμματείς και γραφειοκράτες του ισλαμικού χαλιφάτου και επίσης συγγραφείς και ποιητές του. Η λογοτεχνία στην νεότερη περσική γλώσσα ήκμασε στις περιοχές Χορασάν και Υπερωξιανή εξαιτίας πολιτικών αιτιών καθώς εκεί αναπτύχθηκαν οι πρώτες ιρανικές δυναστείες του μετα-ισλαμικού Ιράν, όπως οι Ταχίριοι και οι Σαμανίδες.
Πέρσες ποιητές όπως οι Σααντί, Χαφίζ, Αττάρ, Νεζάμι, Ρούμι, Φερντοουζί και Ομάν Χαγιάμ είναι γνωστοί και στον δυτικό κόσμο και έχουν επηρεάσει την λογοτεχνία πολλών χωρών.
Ο διάσημος Ιρανός πολυμαθής, μαθηματικός, αστρονόμος, φιλόσοφος και ποιητής, Χακίμ Ομάρ Χαγιάμ, γεννήθηκε στην πόλη Νεϊσαμπούρ στις 18 Μαΐου 1048 μ.Χ. Αν και η επιστημονική θέση του Χαγιάμ ήταν ανώτερη από τη λογοτεχνική του θέση και ο τίτλος του ήταν “Hujjat al-Haqq” (Η απόδειξη της αλήθειας), η φήμη του οφείλεται κυρίως στα τετράστιχά του, τα…
Γεννημένος στην περιοχή Fariman της πόλης Μασχάντ στις 3 Φεβρουαρίου 1920, ο Μορτεζά Μοταχαρί, γνωστός και ως «Ο μάρτυρας Δάσκαλος» και «Ο Μάρτυρας Μοταχαρί» ήταν σιίτης κληρικός, καθηγητής ισλαμικής φιλοσοφίας και θεολογίας και ερμηνείας του Ιερού Κορανίου, στοχαστής, συγγραφέας και ένας από τους στοχαστές της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν. Αφού έμαθε το Ιερό Κοράνι και…
Γεννημένος στην πόλη Χομεΐν, μια συνοικία της πόλης Αράκ του Ιράν, στις 24 Σεπτεμβρίου 1902 μ.Χ., ο Σαγίντ Ρουχολλάχ Μουσταφαβί, γνωστός ως Σαγίντ Ρουχολλάχ Μουσαβί Χομεϊνί, Αγιατολάχ Χομεϊνί και Ιμάμης Χομεϊνί, ήταν ο ηγέτης της Ισλαμικής Επανάστασης και ο ιδρυτής της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν καθώς επίσης και ένας από τους μεγαλύτερους Σιίτες μαρατζί (θρησκευτικός…
Ο Abu Hamed Mohammad ibn Ahmad Ghazali (1058 – 19 Δεκεμβρίου 1111 μ.Χ.), ο μεγάλος Ιρανός επιστήμονας, φιλόσοφος, θεολόγος και νομικός και ένας από τους μεγαλύτερους άνδρες του ισλαμικού σουφισμού, γεννήθηκε στην πόλη Tus του Ιράν. Ο ΓκαζαλίGhazali έχει αφήσει πίσω του πολλά γραπτά έργα, από τα οποία τα πιο σημαντικά και με τη μεγαλύτερη…
Γεννημένος στη ζώνη Hazaveh της πόλης Arak το έτος 1807, ο Mirza Mohammad Taghi Khan Farahani, ευρέως γνωστός ως Αμίρ Καμπίρ, ήταν ένας από τους πρωθυπουργούς του Ιράν κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Nasser al-Din Shah Qajar. Ο Αμίρ Καμπίρ ήταν μεταρρυθμιστής και πίστευε στην ανεξαρτησία, την ελευθερία και την εξουσία του ιρανικού μουσουλμανικού…
Γεννημένος στην πόλη Rey το έτος 865 μ.Χ., ο Abu-Bakr Mohammad ibn Zakariya Razi είναι διάσημος Ιρανός γιατρός, φιλόσοφος και αλχημιστής, ο οποίος είναι ευρέως γνωστός ως το άτομο που ανακάλυψε το αλκοόλ, το θειικό οξύ και την κηροζίνη, και όπως δικαίως όπως είπε ο George Sarton, ο ιδρυτής του κλάδου της ιστορίας της επιστήμης,…
Ο Sohrab Sepehri ήταν ένας διάσημος Ιρανός ποιητής, συγγραφέας και ζωγράφος που γεννήθηκε στην πόλη Kashan στις 7 Οκτωβρίου 1928. Ο Sohrab ήταν ένας τελειομανής, ταπεινός και ντροπαλός καλλιτέχνης σε αναζήτηση της τελειότητας και των ανθρωπιστικών ιδεών. Ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη ζωγραφική ως απόφοιτος του Τμήματος Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου της Τεχεράνης. Ένα μεγάλο…
Ο Seyyed Mohammad Hossein Bahjat Tabrizi, ευρέως γνωστός ως Shahriyar και ως ο διάσημος Ιρανός ποιητής που συνέθεσε ποιήματα σε περσικές και αζαρικές γλώσσες, γεννήθηκε στις προαστιακές περιοχές της πόλης Ταυρίδας (Tabriz) στις 21 Μαρτίου 1904 μ.Χ. Μετά την ολοκλήρωση της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Ταμπρίζ, ο Shahriyar έφυγε για την Τεχεράνη και συνέχισε τις σπουδές…
Ο Seyed Jamaluddin Asadabadi (1839-1897). Διανοούμενος και στοχαστής του ισλαμικού κόσμου την περίοδο του Νάσερ αλ Ντιν Σαχ. Γεννήθηκε στο Asadabad του Hamedan και σπούδασε στο Qazvin και στην Τεχεράνη, στη συνέχεια πήγε στο Atbat για να συνεχίσει την εκπαίδευσή του και σπούδασε με τον “Σείχη Μορτεζά Ανσαρί” για τέσσερα χρόνια. Μετά από συμβουλή του…
